نمايندگى ولى فقيه سپاه پاسداران انقلاب اسلامى
100
اصطلاحات نظامى در فقه اسلامى ( فارسى )
در اصطلاح كسانى كه به شكلى در جبهه جنگ حضور ندارند ، چه از جهت تخلّف و سرپيچى باشد و چه از جهت معاف بودن مانند نابينايان ، زنان ، غيربالغين ، ديوانگان ، پيران ، مريضان ، زمينگيران ، غلامان ، فقيرانى كه توان مالى جهاد را ندارند ، كسانى كه به علت وجوب كفايى به جبهه نرفتهاند ، يا به عذر شرعى مانند منع پدر و مادر از رفتن به جبهه ماندهاند . « 1 » كلمه قاعدين در قرآن كريم در آيهء جهاد آمده است : « فَضَّلَ اللَّه الُمجاهِدينَ عَلَى الْقاعِديَن اجْراً عظيماً » « 2 » كسانى كه به جهاد مىروند ، از كسانى كه نرفتهاند ، برترى والايى دارند . در جملهء ديگرى از همين آيه مىفرمايد : « لايَسْتَوِى الْقاعِدُونَ مِنَالْمُؤْمِنينَ غَيْرُ اولِى الضَّرَرِ وَ الُمجاهِدوُنَ فى سَبيلِاللَّهِ » « 3 » آنها كه از مؤمنان عذر شرعى دارند و به جنگ نرفته اند ، غيراز صاحبان ضرر ( مانند مريضى كه جبهه رفتن براى او ضرر دارد ) با روندگان به جهاد در پيشگاه الهى يكسان نيستند . از اين آيه استنباط مىشود كه فقط صاحبان ضرر كه بكلّى معاف شده اند ، اجرشان با مجاهدان يكى است . قِتال قتال مصدر دوّم از باب مفاعله به معنى كشتار و جنگ كردن مىباشد كه در واژه حرب ذكر شد و گاهى به جاى حرب نيز استعمال مىشود . در اصطلاح به معنى جهاد و جنگ است و فقها تحت عنوان جهاد بحث كردهاند كه مىتوانيد به واژه جهاد مراجعه كنيد . قرآن كريم مىفرمايد : « كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتالُ وَ هُوَ كُرْهٌ لَكُمْ وَ عَسى انْ تَكرَهُوا شَيْئاً وَ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ
--> ( 1 ) - المنجد ؛ و مجمع البحرين ، ماده قعد . ( 2 ) - شرايع الاسلام ، ج 1 ، ص 307 . ( 3 ) - نساء ( 4 ) ، آيهء 95 . ( 4 ) - همان .